Stres przed egzaminem ósmoklasisty i maturą jest normalny i w umiarkowanej dawce pomaga: mobilizuje do nauki i wyostrza uwagę. Twoja rola nie polega na tym, żeby go usunąć, tylko żeby nie dokładać presji i pilnować podstaw: snu, jedzenia, ruchu i planu nauki w małych krokach. Sygnałem do konsultacji z psychologiem jest stres, który paraliżuje zamiast mobilizować: dziecko nie śpi, ma ataki paniki, wymiotuje przed szkołą, przestaje się uczyć, bo „i tak nie zda”, albo mówi, że po porażce nie będzie miało po co żyć.
Z tego tekstu dowiesz się, kiedy stres egzaminacyjny pomaga, a kiedy szkodzi, co konkretnie możesz zrobić jako rodzic, czego nie mówić i jak wygląda konsultacja psychologa w Centrum Psychoterapii Livanti w Poznaniu.
Najważniejsze w skrócie:
- Umiarkowany stres poprawia wynik, zbyt silny go obniża. To zależność opisana przez Yerkesa i Dodsona już w 1908 roku.
- Sen jest częścią nauki. American Academy of Sleep Medicine zaleca nastolatkom w wieku 13-18 lat 8-10 godzin snu na dobę.
- Pomagają: plan nauki w małych porcjach, próbne arkusze, przerwy, rozmowa o planie B.
- Szkodzą: porównywanie, straszenie przyszłością, „musisz dostać się do tej szkoły”.
- W Livanti ze stresem i lękiem przed egzaminem pracują Mikołaj Nizio (180 zł), Julia Czarnecka (180 zł), Jan Maciaszczyk (200 zł), a z maturzystami od 16 lat także Jacek Jankowski (300 zł). Spotkanie trwa 50 minut.
- Dziecko mówi, że nie chce żyć: 112 albo 116 111.
Kiedy stres przed egzaminem pomaga, a kiedy szkodzi
Stres pomaga, dopóki dziecko ma poczucie, że da radę. Szkodzi, gdy zadanie wydaje mu się nie do przejścia. Psychologowie Robert Yerkes i John Dodson opisali to w 1908 roku: wydajność rośnie razem z pobudzeniem tylko do pewnego punktu, a potem spada. Lekka trema przed egzaminem to paliwo. Bezsenność, pustka w głowie i drżące ręce to już za dużo.
| Objaw | Stres, który mobilizuje | Stres, który szkodzi |
|---|---|---|
| Nauka | Uczy się więcej, robi plan | Nie może zacząć, siedzi nad książką i nic nie zapamiętuje |
| Sen | Czasem gorsza noc przed sprawdzianem | Nie zasypia albo budzi się w nocy przez wiele dni z rzędu |
| Ciało | Motyle w brzuchu przed egzaminem | Bóle brzucha i głowy codziennie, wymioty, kołatanie serca |
| Myśli | „Muszę to powtórzyć” | „Na pewno obleję”, „jestem głupi”, „zawiodę wszystkich” |
| Zachowanie | Mniej czasu na rozrywki | Unika szkoły, płacze, wybucha, rzuca naukę |
| Po egzaminie | Ulga | Lęk nie mija, dziecko zamartwia się wynikiem tygodniami |
Jeśli większość objawów jest w prawej kolumnie, samo „nie stresuj się” nie wystarczy.
Jak pomóc dziecku przed egzaminem: 7 kroków dla rodzica
Najwięcej pomagasz, gdy zdejmujesz z dziecka presję i dajesz mu strukturę.
- Zapytaj, czego potrzebuje. „Jak mogę Ci teraz pomóc?” Jedno dziecko chce wspólnego planu, drugie świętego spokoju.
- Podziel naukę na małe porcje. Jeden dział, jedna godzina, potem przerwa. Mały cel na dziś zmniejsza lęk bardziej niż wielki plan na miesiąc.
- Ćwiczcie na arkuszach z poprzednich lat. Arkusze egzaminacyjne publikuje Centralna Komisja Egzaminacyjna. Znana forma egzaminu to mniej niewiadomych i mniej stresu.
- Pilnuj snu. Zarywanie nocy przed egzaminem obniża zapamiętywanie. American Academy of Sleep Medicine zaleca nastolatkom 8-10 godzin snu, dzieciom w wieku 6-12 lat 9-12 godzin.
- Zadbaj o ruch i jedzenie. Spacer, rower, trening rozładowują napięcie. Regularne posiłki pomagają utrzymać koncentrację.
- Naucz jednego prostego sposobu na napięcie. Na przykład spokojny, wydłużony wydech kilka razy z rzędu. Przećwiczcie go w domu, zanim przyda się na sali.
- Porozmawiajcie o planie B. „Jeśli nie wyjdzie, mamy inne szkoły, inne drogi, matura ma termin poprawkowy.” Dziecko, które wie, że porażka nie jest końcem świata, pisze spokojniej.
Dzień przed egzaminem: bez nowego materiału, krótka powtórka, wyjście na powietrze, wcześniejszy sen, przygotowane rzeczy na rano.
Czego nie mówić przed egzaminem
Najbardziej szkodzą zdania, które łączą wynik egzaminu z wartością dziecka albo z jego całą przyszłością.
| Zamiast tego | Powiedz to |
|---|---|
| „Od tego egzaminu zależy całe Twoje życie.” | „To ważny egzamin, ale nie jedyna szansa.” |
| „Kasia z klasy uczy się po 5 godzin dziennie.” | „Widzę, ile pracy w to wkładasz.” |
| „Nie stresuj się.” | „To normalne, że się denerwujesz. Co Ci teraz pomoże?” |
| „Musisz dostać się do tej szkoły.” | „Sprawdźmy razem, jakie masz możliwości.” |
| „Jak nie zdasz, to nie wiem, co z Ciebie będzie.” | „Kocham Cię niezależnie od wyniku.” |
Zwróć też uwagę na swój własny stres. Dzieci go wyczuwają. Jeśli Ty zamartwiasz się egzaminem bardziej niż dziecko, porozmawiaj o tym z partnerem albo z psychologiem, ale nie przy nim.
Kiedy warto pójść z dzieckiem do psychologa
Warto pójść, gdy stres trwa od tygodni, nie słabnie po rozmowach i odbiera dziecku zwykłe życie. Konkretne sygnały:
- Ataki paniki: nagły silny lęk, duszność, kołatanie serca, poczucie, że „zaraz zemdleje”.
- Bezsenność przez wiele nocy z rzędu albo sen przez pół dnia.
- Codzienne bóle brzucha, wymioty, biegunka przed szkołą, bez przyczyny medycznej.
- Odmowa chodzenia do szkoły albo na próbne egzaminy. O tym piszemy w tekście: lęk szkolny, co robić.
- Perfekcjonizm, przy którym każda czwórka to „porażka”.
- Zrezygnowanie: „nie ma sensu się uczyć”, przy wcześniejszej ambicji.
- Słowa o tym, że po porażce nie będzie miało po co żyć. W takiej sytuacji nie czekaj na wizytę: dzwoń 112, a dziecku podaj numer 116 111, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży. Ty możesz zadzwonić pod 800 70 2222.
Czasem za stresem egzaminacyjnym stoją trudności w nauce, które nikt wcześniej nie nazwał, na przykład dysleksja albo ADHD. Więcej w tekście: dysleksja czy coś innego, trudności w nauce.
Jak wygląda konsultacja w Centrum Psychoterapii Livanti
W Centrum Psychoterapii Livanti przy ul. Mikołaja Reja 5/2 w Poznaniu z dziećmi i młodzieżą przed egzaminami pracują:
- Mikołaj Nizio, psycholog kliniczny, psycholog dziecięcy i psycholog sportu. Był psychologiem szkolnym w Szkole Podstawowej nr 59 w Poznaniu. Pracuje m.in. ze stresem i presją wyniku. Przyjmuje dzieci i młodzież 5-18 lat. Cena: 180 zł.
- Julia Czarnecka, psycholog dzieci i młodzieży, psychoterapeutka systemowa w trakcie szkolenia. Zajmuje się lękiem, trudnościami szkolnymi i rodzinnymi, prowadzi też psychoedukację rodziców. Przyjmuje od 7 lat i dorosłych. Cena: 180 zł.
- Jan Maciaszczyk, psycholog i psycholog dziecięcy. Pomaga m.in. przy lęku i trudnościach szkolnych. Przyjmuje dzieci i młodzież 3-18 lat oraz dorosłych. Cena: 200 zł.
- Jacek Jankowski, psycholog o specjalności klinicznej, psychoterapeuta psychodynamiczny w trakcie szkolenia. Przyjmuje młodzież od 16 lat i dorosłych, więc także maturzystów po 18. roku życia. Cena: 300 zł.
Spotkanie trwa 50 minut, możliwe są też sesje online. Osoba poniżej 18 lat przychodzi na pierwsze spotkanie z opiekunem. Psycholog pyta, jak wygląda nauka, sen i dzień dziecka, od kiedy pojawił się silny stres i co go nasila. Potem rozmawia z nastolatkiem sam na sam. Na koniec proponuje plan: pracę nad sposobami radzenia sobie z napięciem, wskazówki dla rodziców albo dalszą diagnozę, jeśli za stresem stoją inne trudności. Ceny znajdziesz w cenniku.
Najczęstsze pytania
Czy na pomoc nie jest już za późno, jeśli egzamin jest za kilka tygodni?
Nie. Nawet jedna konsultacja może dać dziecku konkretne sposoby na napięcie, a Tobie wskazówki, jak rozmawiać. Im wcześniej przyjdziecie, tym więcej czasu na przećwiczenie tych sposobów przed egzaminem.
Moje dziecko w ogóle się nie stresuje i nie uczy. Czy to problem?
Nie zawsze. Część dzieci po prostu podchodzi do egzaminów spokojnie. Jeśli jednak za „mam to gdzieś” stoi rezygnacja, zmęczenie i utrata zainteresowania wszystkim, a nie tylko nauką, warto sprawdzić, czy to nie obniżony nastrój.
Czy dziecko z orzeczeniem lub opinią może pisać egzamin w dostosowanych warunkach?
Tak. Centralna Komisja Egzaminacyjna co roku publikuje komunikat o dostosowaniu warunków egzaminu dla uczniów ze specjalnymi potrzebami. O szczegóły i terminy zapytaj w szkole.
Mój syn ma 19 lat i zdaje maturę. Do kogo może się zgłosić?
Do Jacka Jankowskiego, który przyjmuje dorosłych. Jako pełnoletni może umówić się sam, bez opiekuna.
Źródła
- R. M. Yerkes, J. D. Dodson, „The relation of strength of stimulus to rapidity of habit-formation”, Journal of Comparative Neurology and Psychology, 1908.
- S. Paruthi i in., „Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations: A Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine”, Journal of Clinical Sleep Medicine, 2016.
- Centralna Komisja Egzaminacyjna, cke.gov.pl: arkusze egzaminacyjne z lat ubiegłych i komunikat o dostosowaniu warunków egzaminów.
- Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111.
- Zespół i cennik Centrum Psychoterapii Livanti, livanti.pl, stan na listopad 2026.
Jeśli stres przed egzaminem odbiera Twojemu dziecku sen i spokój, konsultację umówisz w Centrum Psychoterapii Livanti w Poznaniu pod numerem 537 800 490 albo przez stronę livanti.pl. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112.