Stres przed egzaminem i maturą: jak pomóc dziecku

Stres przed egzaminem ósmoklasisty i maturą jest normalny i w umiarkowanej dawce pomaga: mobilizuje do nauki i wyostrza uwagę. Twoja rola nie polega na tym, żeby go usunąć, tylko żeby nie dokładać presji i pilnować podstaw: snu, jedzenia, ruchu i planu nauki w małych krokach. Sygnałem do konsultacji z psychologiem jest stres, który paraliżuje zamiast mobilizować: dziecko nie śpi, ma ataki paniki, wymiotuje przed szkołą, przestaje się uczyć, bo „i tak nie zda”, albo mówi, że po porażce nie będzie miało po co żyć.

Z tego tekstu dowiesz się, kiedy stres egzaminacyjny pomaga, a kiedy szkodzi, co konkretnie możesz zrobić jako rodzic, czego nie mówić i jak wygląda konsultacja psychologa w Centrum Psychoterapii Livanti w Poznaniu.

Najważniejsze w skrócie:

  • Umiarkowany stres poprawia wynik, zbyt silny go obniża. To zależność opisana przez Yerkesa i Dodsona już w 1908 roku.
  • Sen jest częścią nauki. American Academy of Sleep Medicine zaleca nastolatkom w wieku 13-18 lat 8-10 godzin snu na dobę.
  • Pomagają: plan nauki w małych porcjach, próbne arkusze, przerwy, rozmowa o planie B.
  • Szkodzą: porównywanie, straszenie przyszłością, „musisz dostać się do tej szkoły”.
  • W Livanti ze stresem i lękiem przed egzaminem pracują Mikołaj Nizio (180 zł), Julia Czarnecka (180 zł), Jan Maciaszczyk (200 zł), a z maturzystami od 16 lat także Jacek Jankowski (300 zł). Spotkanie trwa 50 minut.
  • Dziecko mówi, że nie chce żyć: 112 albo 116 111.

Kiedy stres przed egzaminem pomaga, a kiedy szkodzi

Stres pomaga, dopóki dziecko ma poczucie, że da radę. Szkodzi, gdy zadanie wydaje mu się nie do przejścia. Psychologowie Robert Yerkes i John Dodson opisali to w 1908 roku: wydajność rośnie razem z pobudzeniem tylko do pewnego punktu, a potem spada. Lekka trema przed egzaminem to paliwo. Bezsenność, pustka w głowie i drżące ręce to już za dużo.

Objaw Stres, który mobilizuje Stres, który szkodzi
Nauka Uczy się więcej, robi plan Nie może zacząć, siedzi nad książką i nic nie zapamiętuje
Sen Czasem gorsza noc przed sprawdzianem Nie zasypia albo budzi się w nocy przez wiele dni z rzędu
Ciało Motyle w brzuchu przed egzaminem Bóle brzucha i głowy codziennie, wymioty, kołatanie serca
Myśli „Muszę to powtórzyć” „Na pewno obleję”, „jestem głupi”, „zawiodę wszystkich”
Zachowanie Mniej czasu na rozrywki Unika szkoły, płacze, wybucha, rzuca naukę
Po egzaminie Ulga Lęk nie mija, dziecko zamartwia się wynikiem tygodniami

Jeśli większość objawów jest w prawej kolumnie, samo „nie stresuj się” nie wystarczy.

Jak pomóc dziecku przed egzaminem: 7 kroków dla rodzica

Najwięcej pomagasz, gdy zdejmujesz z dziecka presję i dajesz mu strukturę.

  1. Zapytaj, czego potrzebuje. „Jak mogę Ci teraz pomóc?” Jedno dziecko chce wspólnego planu, drugie świętego spokoju.
  2. Podziel naukę na małe porcje. Jeden dział, jedna godzina, potem przerwa. Mały cel na dziś zmniejsza lęk bardziej niż wielki plan na miesiąc.
  3. Ćwiczcie na arkuszach z poprzednich lat. Arkusze egzaminacyjne publikuje Centralna Komisja Egzaminacyjna. Znana forma egzaminu to mniej niewiadomych i mniej stresu.
  4. Pilnuj snu. Zarywanie nocy przed egzaminem obniża zapamiętywanie. American Academy of Sleep Medicine zaleca nastolatkom 8-10 godzin snu, dzieciom w wieku 6-12 lat 9-12 godzin.
  5. Zadbaj o ruch i jedzenie. Spacer, rower, trening rozładowują napięcie. Regularne posiłki pomagają utrzymać koncentrację.
  6. Naucz jednego prostego sposobu na napięcie. Na przykład spokojny, wydłużony wydech kilka razy z rzędu. Przećwiczcie go w domu, zanim przyda się na sali.
  7. Porozmawiajcie o planie B. „Jeśli nie wyjdzie, mamy inne szkoły, inne drogi, matura ma termin poprawkowy.” Dziecko, które wie, że porażka nie jest końcem świata, pisze spokojniej.

Dzień przed egzaminem: bez nowego materiału, krótka powtórka, wyjście na powietrze, wcześniejszy sen, przygotowane rzeczy na rano.

Czego nie mówić przed egzaminem

Najbardziej szkodzą zdania, które łączą wynik egzaminu z wartością dziecka albo z jego całą przyszłością.

Zamiast tego Powiedz to
„Od tego egzaminu zależy całe Twoje życie.” „To ważny egzamin, ale nie jedyna szansa.”
„Kasia z klasy uczy się po 5 godzin dziennie.” „Widzę, ile pracy w to wkładasz.”
„Nie stresuj się.” „To normalne, że się denerwujesz. Co Ci teraz pomoże?”
„Musisz dostać się do tej szkoły.” „Sprawdźmy razem, jakie masz możliwości.”
„Jak nie zdasz, to nie wiem, co z Ciebie będzie.” „Kocham Cię niezależnie od wyniku.”

Zwróć też uwagę na swój własny stres. Dzieci go wyczuwają. Jeśli Ty zamartwiasz się egzaminem bardziej niż dziecko, porozmawiaj o tym z partnerem albo z psychologiem, ale nie przy nim.

Kiedy warto pójść z dzieckiem do psychologa

Warto pójść, gdy stres trwa od tygodni, nie słabnie po rozmowach i odbiera dziecku zwykłe życie. Konkretne sygnały:

  • Ataki paniki: nagły silny lęk, duszność, kołatanie serca, poczucie, że „zaraz zemdleje”.
  • Bezsenność przez wiele nocy z rzędu albo sen przez pół dnia.
  • Codzienne bóle brzucha, wymioty, biegunka przed szkołą, bez przyczyny medycznej.
  • Odmowa chodzenia do szkoły albo na próbne egzaminy. O tym piszemy w tekście: lęk szkolny, co robić.
  • Perfekcjonizm, przy którym każda czwórka to „porażka”.
  • Zrezygnowanie: „nie ma sensu się uczyć”, przy wcześniejszej ambicji.
  • Słowa o tym, że po porażce nie będzie miało po co żyć. W takiej sytuacji nie czekaj na wizytę: dzwoń 112, a dziecku podaj numer 116 111, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży. Ty możesz zadzwonić pod 800 70 2222.

Czasem za stresem egzaminacyjnym stoją trudności w nauce, które nikt wcześniej nie nazwał, na przykład dysleksja albo ADHD. Więcej w tekście: dysleksja czy coś innego, trudności w nauce.

Jak wygląda konsultacja w Centrum Psychoterapii Livanti

W Centrum Psychoterapii Livanti przy ul. Mikołaja Reja 5/2 w Poznaniu z dziećmi i młodzieżą przed egzaminami pracują:

  • Mikołaj Nizio, psycholog kliniczny, psycholog dziecięcy i psycholog sportu. Był psychologiem szkolnym w Szkole Podstawowej nr 59 w Poznaniu. Pracuje m.in. ze stresem i presją wyniku. Przyjmuje dzieci i młodzież 5-18 lat. Cena: 180 zł.
  • Julia Czarnecka, psycholog dzieci i młodzieży, psychoterapeutka systemowa w trakcie szkolenia. Zajmuje się lękiem, trudnościami szkolnymi i rodzinnymi, prowadzi też psychoedukację rodziców. Przyjmuje od 7 lat i dorosłych. Cena: 180 zł.
  • Jan Maciaszczyk, psycholog i psycholog dziecięcy. Pomaga m.in. przy lęku i trudnościach szkolnych. Przyjmuje dzieci i młodzież 3-18 lat oraz dorosłych. Cena: 200 zł.
  • Jacek Jankowski, psycholog o specjalności klinicznej, psychoterapeuta psychodynamiczny w trakcie szkolenia. Przyjmuje młodzież od 16 lat i dorosłych, więc także maturzystów po 18. roku życia. Cena: 300 zł.

Spotkanie trwa 50 minut, możliwe są też sesje online. Osoba poniżej 18 lat przychodzi na pierwsze spotkanie z opiekunem. Psycholog pyta, jak wygląda nauka, sen i dzień dziecka, od kiedy pojawił się silny stres i co go nasila. Potem rozmawia z nastolatkiem sam na sam. Na koniec proponuje plan: pracę nad sposobami radzenia sobie z napięciem, wskazówki dla rodziców albo dalszą diagnozę, jeśli za stresem stoją inne trudności. Ceny znajdziesz w cenniku.

Najczęstsze pytania

Czy na pomoc nie jest już za późno, jeśli egzamin jest za kilka tygodni?

Nie. Nawet jedna konsultacja może dać dziecku konkretne sposoby na napięcie, a Tobie wskazówki, jak rozmawiać. Im wcześniej przyjdziecie, tym więcej czasu na przećwiczenie tych sposobów przed egzaminem.

Moje dziecko w ogóle się nie stresuje i nie uczy. Czy to problem?

Nie zawsze. Część dzieci po prostu podchodzi do egzaminów spokojnie. Jeśli jednak za „mam to gdzieś” stoi rezygnacja, zmęczenie i utrata zainteresowania wszystkim, a nie tylko nauką, warto sprawdzić, czy to nie obniżony nastrój.

Czy dziecko z orzeczeniem lub opinią może pisać egzamin w dostosowanych warunkach?

Tak. Centralna Komisja Egzaminacyjna co roku publikuje komunikat o dostosowaniu warunków egzaminu dla uczniów ze specjalnymi potrzebami. O szczegóły i terminy zapytaj w szkole.

Mój syn ma 19 lat i zdaje maturę. Do kogo może się zgłosić?

Do Jacka Jankowskiego, który przyjmuje dorosłych. Jako pełnoletni może umówić się sam, bez opiekuna.

Źródła

  • R. M. Yerkes, J. D. Dodson, „The relation of strength of stimulus to rapidity of habit-formation”, Journal of Comparative Neurology and Psychology, 1908.
  • S. Paruthi i in., „Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations: A Consensus Statement of the American Academy of Sleep Medicine”, Journal of Clinical Sleep Medicine, 2016.
  • Centralna Komisja Egzaminacyjna, cke.gov.pl: arkusze egzaminacyjne z lat ubiegłych i komunikat o dostosowaniu warunków egzaminów.
  • Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111.
  • Zespół i cennik Centrum Psychoterapii Livanti, livanti.pl, stan na listopad 2026.

Jeśli stres przed egzaminem odbiera Twojemu dziecku sen i spokój, konsultację umówisz w Centrum Psychoterapii Livanti w Poznaniu pod numerem 537 800 490 albo przez stronę livanti.pl. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Przewijanie do góry
Livanti
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.