Jeśli dziecko jest dręczone w szkole albo hejtowane w internecie, pierwsze trzy kroki to: uwierzyć mu bez „a co ty zrobiłeś”, zabezpieczyć dowody (zrzuty ekranu, daty, nazwy kont) i zgłosić sprawę do szkoły na piśmie. Szkoła ma ustawowy obowiązek zapewnić uczniom bezpieczeństwo, a uporczywe nękanie w sieci można zgłosić na policję. Dziecko, które chce porozmawiać teraz, może zadzwonić pod 116 111, bezpłatnie i całodobowo.
Według „Diagnozy przemocy wobec dzieci w Polsce 2023” Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę przemoc ze strony rówieśników jest najczęstszą formą przemocy, jakiej doświadczają polskie nastolatki. Większość dzieci nie mówi o tym rodzicom sama, bo się wstydzi albo boi.
Z tego tekstu dowiesz się, czym przemoc rówieśnicza różni się od zwykłego konfliktu, po czym poznać, że dziecko jest dręczone, co robić krok po kroku, co może i musi zrobić szkoła i jak pomóc dziecku wrócić do siebie, także z psychologiem w Poznaniu.
Najważniejsze w skrócie:
- Przemoc rówieśnicza to nie kłótnia. To celowe, powtarzające się krzywdzenie przez kogoś, kto ma przewagę.
- Nie mów „nie przejmuj się” ani „oddaj mu”. Powiedz: „To nie twoja wina. Zajmę się tym razem z tobą.”
- Dowody: zrzuty ekranu z datą, linki, nazwy kont. Zgłoszenie do szkoły na piśmie: wychowawca i dyrektor.
- Groźby, pobicie, podszywanie się, rozsyłanie zdjęć: policja. Dziecko w kryzysie: 116 111, przy zagrożeniu życia 112.
- W Centrum Psychoterapii Livanti w Poznaniu konsultacja dla dziecka kosztuje 180-200 zł za 50 minut.
Przemoc rówieśnicza a zwykły konflikt: różnica
Dzieci się kłócą i to jest normalne. Przemoc rówieśnicza (opisana przez Dana Olweusa) ma trzy cechy, których kłótnia nie ma: jest celowa, powtarza się i dzieje się między osobami o nierównej sile.
| Konflikt | Przemoc rówieśnicza | |
|---|---|---|
| Kto | dwie strony o podobnej sile | sprawca lub grupa ma przewagę nad ofiarą |
| Jak często | jednorazowo, o coś konkretnego | wielokrotnie, przez tygodnie lub miesiące |
| Cel | wygrać spór | poniżyć, wykluczyć, zastraszyć |
| Co pomaga | rozmowa, mediacja między uczniami | ochrona ofiary, konsekwencje dla sprawcy, zmiana w klasie |
Mediacja między ofiarą a sprawcą, często proponowana przez szkoły „na początek”, przy prawdziwej przemocy nie działa, bo zakłada równość stron, której nie ma.
Formy przemocy: fizyczna (popychanie, bicie, zabieranie rzeczy), słowna (przezwiska, wyśmiewanie), relacyjna (wykluczanie, plotki) i cyfrowa (hejt w komentarzach, memy, grupy założone, żeby kogoś obgadywać, podszywanie się, rozsyłanie zdjęć). Hejt w sieci nie kończy się po dzwonku, widzi go cała szkoła, a sprawca czuje się anonimowy.
Po czym poznać, że dziecko jest dręczone
- nie chce iść do szkoły, rano boli je brzuch lub głowa,
- wraca ze zniszczonymi rzeczami, „gubi” pieniądze i przedmioty,
- ma siniaki lub zadrapania, które tłumaczy niejasno,
- przestało spotykać się z kolegami, nie jest zapraszane na urodziny,
- chowa telefon, gdy wchodzisz, albo jest roztrzęsione po każdej wiadomości,
- gorzej śpi, ma koszmary, spadły oceny,
- mówi o sobie „jestem beznadziejny”, „wszyscy mnie nienawidzą”,
- okalecza się albo mówi, że chciałoby zniknąć.
Kilka sygnałów naraz to powód, żeby zapytać wprost: „Czy ktoś w szkole albo w sieci robi ci krzywdę?”
Co robić krok po kroku
- Wysłuchaj i uwierz. Bez „a co ty zrobiłeś”. Zapisz, co dziecko mówi: kto, co, gdzie, kiedy, przy kim.
- Ustal z dzieckiem, co zrobisz. Dziecko boi się, że będzie gorzej. Nie obiecuj, że nic nie zrobisz, ale powiedz, jakie kroki podejmiesz i kiedy.
- Zabezpiecz dowody. Zrzuty ekranu z datą i nazwą konta, linki, zapisane wiadomości. Nie usuwaj niczego.
- Zgłoś treści i zablokuj sprawcę w aplikacji. Intymne zdjęcia nieletniego w sieci zgłoś do Dyżurnet.pl (zespół NASK) i na policję.
- Napisz do szkoły. Do wychowawcy i dyrektora, przez dziennik elektroniczny lub e-mail, żeby był ślad. Opisz fakty, dołącz dowody, poproś o spotkanie i o pisemną informację, co szkoła zrobiła.
- Idź na spotkanie z planem. Pytaj: kto pilnuje dziecka na przerwach, co stanie się ze sprawcą, kiedy sprawdzicie, czy ustało.
- Nie kontaktuj się sam z dzieckiem sprawcą ani z jego rodzicami. To prawie zawsze eskaluje. Rozmowy prowadzi szkoła.
- Szkoła nie reaguje? Napisz do kuratorium oświaty i do Rzecznika Praw Dziecka (telefon 800 12 12 12).
- Policja lub sąd rodzinny przy groźbach, pobiciu, uporczywym nękaniu, podszywaniu się, rozsyłaniu zdjęć.
- Zadbaj o głowę dziecka. Przemoc zostawia ślad, nawet gdy ustanie. Rozmowa z psychologiem pomaga go nie nosić latami.
Co może i musi zrobić szkoła
Ustawa Prawo oświatowe nakłada na szkołę obowiązek zapewnienia uczniom bezpiecznych warunków nauki, a odpowiada za to dyrektor. Każda szkoła ma statut z obowiązkami ucznia i konsekwencjami ich łamania oraz program wychowawczo-profilaktyczny, który obejmuje także przemoc w sieci. Szkoła ma też obowiązek udzielać uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
W praktyce szkoła może:
- rozdzielić ofiarę i sprawcę: inna ławka, inna grupa, w poważnych przypadkach inna klasa dla sprawcy,
- objąć ofiarę opieką pedagoga lub psychologa szkolnego,
- wezwać rodziców sprawcy i zastosować konsekwencje ze statutu,
- zwiększyć nadzór na przerwach i w szatni,
- przeprowadzić zajęcia z całą klasą, bo przemoc rówieśnicza dzieje się przy świadkach,
- przy poważnym czynie zawiadomić sąd rodzinny lub policję.
Masz prawo zapytać, co konkretnie szkoła zrobiła, i dostać odpowiedź. „Rozmawialiśmy z klasą” bez planu i terminu sprawdzenia to za mało.
Hejt w sieci to nie tylko sprawa szkoły. Uporczywe nękanie, podszywanie się pod kogoś, groźby i rozsyłanie intymnych zdjęć bez zgody są przestępstwami. Zgłoszenie robi się na komisariacie, pisemnie, z dowodami. Policja może ustalić, kto stoi za anonimowym kontem. Sprawcą poniżej 17 lat zajmuje się sąd rodzinny.
Jak wspierać dziecko w domu
Czego nie mówić: „nie przejmuj się”, „ignoruj ich”, „oddaj mu”, „sam się o to prosisz”. Każde z tych zdań mówi dziecku, że to jego wina.
Co mówić i robić:
- „To nie twoja wina. Nikt nie ma prawa tak cię traktować.”
- „Dobrze, że mi powiedziałeś. Zajmę się tym razem z tobą.”
- pytaj codziennie krótko, jak było, bez przesłuchania,
- daj dziecku miejsce poza szkołą, gdzie jest lubiane: trening, harcerstwo, przyjaciel spoza klasy,
- telefon na noc poza sypialnią, ale nie karz dziecka odebraniem telefonu, bo to ono jest ofiarą,
- obserwuj nastrój i sen. Jeśli dziecko mówi o śmierci albo się okalecza, nie czekaj: 116 111 dla dziecka, 800 100 100 dla rodzica, przy zagrożeniu życia 112 albo izba przyjęć Szpitala im. Jonschera przy ul. Szpitalnej 27/33 w Poznaniu.
Pomoc psychologa dla dziecka w Poznaniu
W Centrum Psychoterapii Livanti przy ul. Mikołaja Reja 5/2 w Poznaniu z dziećmi po przemocy rówieśniczej i hejcie pracują Gabriela Wawrzyniak, psycholożka kliniczna dzieci i młodzieży (dzieci od 8 lat, lęk, regulacja emocji, relacje rówieśnicze, gabinet i online, 200 zł za 50 minut), oraz Mikołaj Nizio, psycholog kliniczny z doświadczeniem w szkole i poradni (konsultacja 180 zł, interwencja kryzysowa 180 zł za 50 minut).
Praca z dzieckiem obejmuje zwykle: lęk przed szkołą, wstyd i poczucie winy, odbudowę pewności siebie, naukę reagowania na zaczepki i proszenia o pomoc. Rodzice dostają wsparcie w tym, jak rozmawiać ze szkołą. Jeśli dziecko ma trudność z relacjami w grupie, pomocny bywa trening umiejętności społecznych (TUS), który w Livanti prowadzi Katarzyna Krupczyńska.
Najczęstsze pytania
Czy zmienić dziecku szkołę?
Nie na początku. Najpierw szkoła ma obowiązek zareagować. Zmiana ma sens, gdy szkoła nie reaguje mimo zgłoszeń albo gdy dziecko jest w tak złym stanie, że nie może tam wrócić.
Hejt był po lekcjach. Czy szkoła ma się tym zajmować?
Tak. Program wychowawczo-profilaktyczny szkoły obejmuje przemoc w sieci, a skutki hejtu są w klasie następnego dnia.
Ile trwa pomoc psychologa?
To zależy od tego, jak długo trwała przemoc i jak dziecko się czuje. Przy krótkim epizodzie i szybkiej reakcji szkoły wystarcza zwykle kilka spotkań. Psycholog mówi o tym po pierwszej konsultacji.
Źródła
- Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę, „Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023”; telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111 oraz telefon dla rodziców i nauczycieli 800 100 100.
- D. Olweus, „Bullying at School: What We Know and What We Can Do”, 1993 (definicja: celowość, powtarzalność, nierównowaga sił).
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (obowiązek zapewnienia uczniom bezpieczeństwa, statut szkoły, program wychowawczo-profilaktyczny).
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, art. 190a (uporczywe nękanie, podszywanie się), art. 191a, art. 212, art. 216.
- Cennik i zespół Centrum Psychoterapii Livanti, livanti.pl, stan na październik 2026.
Jeśli Twoje dziecko jest dręczone w szkole albo hejtowane w sieci, konsultację możesz umówić w Centrum Psychoterapii Livanti w Poznaniu pod numerem 537 800 490 albo przez stronę livanti.pl. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112.