Nastolatek i gry: sygnały uzależnienia i pomoc w Poznaniu

O uzależnieniu od gier mówimy wtedy, gdy nastolatek traci kontrolę nad graniem, gra staje się ważniejsza niż szkoła, sen, przyjaciele i rodzina, a on gra dalej mimo wyraźnych szkód. Tak definiuje to Światowa Organizacja Zdrowia w klasyfikacji ICD-11, gdzie zaburzenie grania ma kod 6C51. Sama liczba godzin przy komputerze nie przesądza o uzależnieniu. Liczy się to, co granie robi z resztą życia. WHO podkreśla, że zaburzenie grania dotyczy niewielkiej części osób, które grają.

Z tego tekstu dowiesz się, czym różni się pasja od uzależnienia, jakie są kryteria zaburzenia grania według ICD-11, co możesz zrobić w domu od zaraz i jak wygląda konsultacja psychologa w Centrum Psychoterapii Livanti w Poznaniu.

Najważniejsze w skrócie:

  • Granie to nie choroba. Problemem jest utrata kontroli, granie kosztem wszystkiego innego i kontynuowanie mimo szkód.
  • ICD-11 (6C51): trzy objawy razem, zwykle przez co najmniej 12 miesięcy. Przy bardzo nasilonych objawach diagnoza może być wcześniej.
  • Pierwszy krok to rozmowa i wspólne zasady, nie nagłe odcięcie od komputera.
  • Agresja przy próbie przerwania gry, nieprzespane noce i odmowa pójścia do szkoły to sygnał do konsultacji.
  • W Centrum Psychoterapii Livanti w Poznaniu zaburzeniami cyfrowymi zajmuje się Mikołaj Nizio, psycholog kliniczny i dziecięcy (180 zł). Rodziców wspiera także Julia Czarnecka (180 zł). Spotkanie trwa 50 minut.
  • Myśli samobójcze, samookaleczenia: 112. Nastolatek chce z kimś porozmawiać: 116 111.

Pasja czy uzależnienie: jak odróżnić

Nastolatek, który dużo gra, ale dalej chodzi do szkoły, ma kolegów także poza grą, śpi w nocy i potrafi przerwać, gdy trzeba, najpewniej po prostu lubi gry. Wiele gier to dziś dla młodzieży sposób na kontakt z rówieśnikami, tak jak dla poprzednich pokoleń podwórko.

ObszarPasjaSygnał uzależnienia
KontrolaKończy grę, gdy umówicie, czasem po marudzeniuNie potrafi przestać, „jeszcze jedna runda” trwa godzinami
PriorytetyGra po lekcjach i obowiązkachRezygnuje z lekcji, treningu, spotkań, jedzenia, żeby grać
SenCzasem zarwany wieczór w weekendGra w nocy, śpi w dzień, przysypia na lekcjach
SzkołaOceny bez większych zmianNagły spadek ocen, wagary, odmowa chodzenia do szkoły
EmocjeZłości się na przegranąWybuchy agresji przy zakazie, płacz, rzucanie sprzętem
Inne zajęciaGra jest jedną z kilku pasjiGra to jedyne, co go interesuje
PieniądzeKupuje grę z kieszonkowegoWydaje duże kwoty w grach, bierze karty rodziców bez pytania

Kryteria zaburzenia grania według ICD-11 (6C51)

ICD-11 opisuje zaburzenie grania (ang. gaming disorder) jako trwały lub nawracający wzorzec grania, w którym występują razem trzy elementy:

  1. Upośledzona kontrola nad graniem. Nastolatek nie panuje nad tym, kiedy zaczyna, jak często gra, jak długo i kiedy kończy.
  2. Coraz wyższy priorytet gry. Granie wypiera inne zainteresowania i codzienne obowiązki.
  3. Kontynuowanie mimo negatywnych skutków. Gra dalej, choć widzi, że traci przyjaciół, oceny, zdrowie, spokój w domu.

Do tego wzorzec musi powodować wyraźne trudności w życiu osobistym, rodzinnym, społecznym, szkolnym lub w innych ważnych obszarach. Zwykle te objawy powinny być widoczne przez co najmniej 12 miesięcy. Przy bardzo nasilonych objawach ICD-11 dopuszcza rozpoznanie wcześniej. Klasyfikacja wyróżnia granie głównie w sieci (6C51.0) i głównie poza siecią (6C51.1).

ICD-11 ma też kategorię „ryzykowne granie” (QE22). To sytuacja, w której granie zwiększa ryzyko szkód, ale nie spełnia jeszcze kryteriów zaburzenia. To dobry moment, żeby zareagować.

Amerykańska klasyfikacja DSM-5-TR opisuje „zaburzenie związane z graniem w gry internetowe” w części przeznaczonej do dalszych badań i proponuje 9 kryteriów, z których co najmniej 5 musi występować w ciągu 12 miesięcy. Diagnozę stawia specjalista, nie test z internetu.

Co może stać za nadmiernym graniem

Uzależnienie od gier rzadko jest jedynym problemem. Gra często pełni funkcję: daje ulgę, poczucie sukcesu, przyjaciół, ucieczkę. W gabinecie najczęściej wychodzą:

  • Lęk i depresja. Gra wycisza trudne emocje, które w realnym świecie wydają się nie do zniesienia.
  • ADHD. Gry dają szybką nagrodę i natychmiastową informację zwrotną, czego dziecku z ADHD brakuje w szkole. Więcej o tym: ADHD u dziecka, objawy, diagnoza i pomoc w Poznaniu.
  • Trudności w relacjach z rówieśnikami, przemoc rówieśnicza. W grze nastolatek ma pozycję, której nie ma w klasie.
  • Spektrum autyzmu. Przewidywalny świat gry jest bezpieczniejszy niż nieprzewidywalni ludzie.
  • Napięcia w domu. Rozwód rodziców, kłótnie, choroba w rodzinie.

Dlatego samo zabranie komputera zwykle nie działa. Znika narzędzie, ale zostaje to, przed czym nastolatek uciekał.

Pierwsze kroki rodzica: krok po kroku

  1. Obserwuj przez kilka dni, zanim zareagujesz. Zapisz, ile gra, o jakich porach, co dzieje się, gdy przerywa, czy śpi i je normalnie. Liczby pomagają w rozmowie i na konsultacji.
  2. Zainteresuj się grą. Zapytaj, w co gra, z kim, co mu się w tym podoba. Usiądź obok na kwadrans. Trudno ustalać zasady w świecie, którego nie znasz.
  3. Porozmawiaj spokojnie, w dobrym momencie. Nie w chwili, gdy go odciągasz od komputera. „Widzę, że grasz do 3 w nocy i rano nie możesz wstać. Martwię się.”
  4. Ustalcie zasady razem i zapiszcie je. Godziny grania, gra po lekcjach, sprzęt poza sypialnią w nocy. Nastolatek przestrzega zasad, które współtworzył, dużo chętniej niż narzuconych.
  5. Zadbaj o alternatywę. Sport, spotkania, wspólne wyjścia. Gra nie zostawi pustki, jeśli coś innego ją wypełni.
  6. Bądź konsekwentny i dawaj przykład. Jeśli Ty spędzasz wieczór z telefonem, zasady dla dziecka tracą siłę.
  7. Umów konsultację, jeśli zasady nie działają, pojawia się agresja, nastolatek nie chodzi do szkoły albo widzisz sygnały lęku lub depresji.

Czego nie robić: nie odcinaj nagle internetu jako kary bez rozmowy, nie wyrzucaj sprzętu w złości, nie zawstydzaj przy rodzeństwie. Takie działania zwykle eskalują konflikt. Jeśli problem dotyczy szerzej ekranu i telefonu, przeczytaj: dziecko i telefon, kiedy ekran staje się problemem.

Kiedy reagować od razu

SytuacjaCo zrobić
Nastolatek mówi o śmierci, robi sobie krzywdę, grozi sobie lub innym112 albo izba przyjęć, Szpital Kliniczny im. Karola Jonschera, ul. Szpitalna 27/33 (psychiatria dzieci i młodzieży)
Chce z kimś porozmawiać, ale nie z Tobą116 111, telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, całodobowo
Ty nie wiesz, co robić, i potrzebujesz rozmowy800 70 2222, Centrum Wsparcia, całodobowo
Wybuchy agresji, nie chodzi do szkoły, gra całe nocekonsultacja psychologa dziecięcego w ciągu 1-2 tygodni

Jak wygląda konsultacja w Centrum Psychoterapii Livanti

W Livanti przy ul. Mikołaja Reja 5/2 w Poznaniu tematem gier i zaburzeń cyfrowych zajmuje się Mikołaj Nizio, psycholog kliniczny i psycholog dziecięcy, który pracował jako psycholog szkolny w Szkole Podstawowej nr 59 w Poznaniu. Pracuje z dziećmi i młodzieżą w wieku 5-18 lat, także z hejtem, ADHD i spektrum autyzmu, które często idą w parze z nadmiernym graniem. Konsultacja kosztuje 180 zł za 50 minut.

Jeśli w domu narasta konflikt wokół gier i potrzebujesz przede wszystkim wsparcia jako rodzic, możesz też umówić się do Julii Czarneckiej, psycholożki dzieci i młodzieży, która prowadzi psychoedukację rodziców i pracuje z trudnościami rodzinnymi, lękiem i depresją (180 zł za 50 minut).

Nastolatek poniżej 18 lat przychodzi na pierwsze spotkanie z opiekunem. Psycholog pyta, od kiedy trwa problem, jak wygląda dzień dziecka, co się dzieje przy próbie przerwania gry, jak jest w szkole i z rówieśnikami. Rozmawia też z samym nastolatkiem: co daje mu gra, czego mu brakuje poza nią. Na koniec mówi, co według niego się dzieje i jaką pomoc proponuje: spotkania z nastolatkiem, wsparcie dla rodziców, a jeśli trzeba, konsultację psychiatryczną. Możliwe są też spotkania online.

Najczęstsze pytania

Ile godzin grania dziennie to już uzależnienie?

Nie ma takiej granicy. ICD-11 nie mówi o liczbie godzin, tylko o utracie kontroli, priorytecie gry i szkodach. Nastolatek, który gra długo w weekend, ale żyje normalnie, nie jest uzależniony. Ten, który gra krócej, ale nie może przestać i rezygnuje dla gry ze wszystkiego, może mieć problem.

Czy zabrać komputer?

Nagłe zabranie sprzętu bez rozmowy zwykle kończy się wybuchem i graniem u kolegi albo w telefonie. Lepiej działają wspólnie ustalone zasady i stopniowe zmiany. Gdy zasady nie działają, umów konsultację.

Syn nie chce iść do psychologa, bo „nie ma problemu”. Co zrobić?

Przyjdź najpierw sam. Psycholog pomoże Ci zaplanować rozmowę i ustalić zasady w domu. Nastolatkowi możesz zaproponować spotkanie jako rozmowę o tym, jak żyć z grami, a nie o tym, jak mu je zabrać.

Czy gry mogą być dobre dla dziecka?

Tak. Gry mogą rozwijać myślenie, refleks i współpracę, dają kontakt z rówieśnikami. Problemem nie są gry jako takie, tylko sytuacja, w której wypierają resztę życia.

Źródła

  • WHO, Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-11, „Gaming disorder” (6C51), „Hazardous gaming” (QE22), obowiązuje od 2022.
  • WHO, „Addictive behaviours: Gaming disorder”, pytania i odpowiedzi, 2020 (zaburzenie grania dotyczy niewielkiej części graczy).
  • American Psychiatric Association, DSM-5-TR, 2022, „Internet Gaming Disorder” w części „Conditions for Further Study”.
  • Cennik i zespół Centrum Psychoterapii Livanti, livanti.pl, stan na listopad 2026.

Jeśli granie Twojego dziecka wymyka się spod kontroli, konsultację dla rodziców lub dla nastolatka możesz umówić w Centrum Psychoterapii Livanti w Poznaniu pod numerem 537 800 490 albo przez stronę livanti.pl. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Więcej o tym przeczytasz na lovemyself.pl: Uzależnienie od telefonu. Kiedy przewijanie przestaje być odpoczynkiem

Przewijanie do góry
Livanti
Przegląd prywatności

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby zapewnić Ci najlepszą możliwą obsługę. Informacje o ciasteczkach są przechowywane w przeglądarce i wykonują funkcje takie jak rozpoznawanie Cię po powrocie na naszą stronę internetową i pomaganie naszemu zespołowi w zrozumieniu, które sekcje witryny są dla Ciebie najbardziej interesujące i przydatne.