Trening umiejętności społecznych (TUS) pomaga nastolatkom, którym kontakty z rówieśnikami nie przychodzą same: tym, którzy nie wiedzą, jak zacząć rozmowę i dołączyć do grupy, wybuchają złością w konflikcie, są odrzucani albo wycofani, a także młodzieży z ADHD i w spektrum autyzmu. Na TUS nastolatek ćwiczy konkretne zachowania krok po kroku, w bezpiecznych warunkach, z trenerem i rówieśnikami, a potem przenosi je do szkoły i domu. To nauka umiejętności, nie terapia przyczyn, dlatego zwykle zaczyna się od konsultacji, na której trener sprawdza, czy TUS jest dla nastolatka dobrym wyborem.
Z tego tekstu dowiesz się, komu TUS pomaga, czego uczy, jak wygląda pojedyncze zajęcie, po czym poznać, że Twój nastolatek mógłby skorzystać, i ile kosztuje trening w Centrum Psychoterapii Livanti w Poznaniu.
Najważniejsze w skrócie:
- TUS uczy konkretnych umiejętności: rozmowy, proszenia o pomoc, radzenia sobie ze złością, odmawiania, rozwiązywania konfliktów.
- Pomaga nastolatkom nieśmiałym, odrzucanym, impulsywnym, z ADHD i w spektrum autyzmu.
- Uczy przez ćwiczenie, nie przez wykład: pokaz, odgrywanie scenek, informacja zwrotna, zadanie do przećwiczenia w realnym życiu.
- Metoda wywodzi się z programu Skillstreaming Arnolda Goldsteina, a dla młodzieży w spektrum autyzmu przebadano m.in. program PEERS z UCLA.
- W Livanti TUS prowadzą Katarzyna Krupczyńska i Mikołaj Nizio. Konsultacja przed TUS: 160 zł, pakiet TUS: 1 920 zł za 12 zajęć.
- Katarzyna Krupczyńska prowadzi także TUS dla osób ze spektrum autyzmu.
Czym jest trening umiejętności społecznych
TUS to uporządkowany sposób uczenia zachowań społecznych tak, jak uczy się jazdy na rowerze: przez pokaz, próbę i poprawki. Podstawy metody opisał amerykański psycholog Arnold P. Goldstein w programie Skillstreaming, opisanym m.in. w podręczniku „Skillstreaming the Adolescent”. Jego zespół rozbudował to podejście w programie Aggression Replacement Training (ART), który łączy trening umiejętności z nauką kontroli złości.
Ważne rozróżnienie: TUS nie szuka przyczyn trudności w przeszłości i nie zastępuje psychoterapii. Uczy, co konkretnie zrobić w sytuacji, która dziś sprawia kłopot. Jeśli za trudnościami stoi na przykład depresja albo silny lęk, trener powie o tym na konsultacji i zaproponuje inną formę pomocy albo pracę równoległą.
TUS najczęściej prowadzi się w małych grupach, bo umiejętności społeczne najlepiej ćwiczy się z rówieśnikami. O tym, jak działają zajęcia grupowe, piszemy w tekście: razem można więcej, zajęcia grupowe.
Komu pomaga TUS
TUS pomaga przede wszystkim nastolatkom, którzy chcą mieć dobre relacje z rówieśnikami, ale nie wiedzą jak albo coś im w tym przeszkadza.
| Kto | Z czym przychodzi | Czego uczy się na TUS |
|---|---|---|
| Nastolatek nieśmiały, wycofany | Nie odzywa się w grupie, nie ma z kim spędzać przerw | Zaczynanie rozmowy, dołączanie do grupy, mówienie o sobie |
| Nastolatek impulsywny, wybuchowy | Kłótnie, bójki, uwagi od nauczycieli | Rozpoznawanie złości, zatrzymanie się, rozwiązywanie konfliktu bez agresji |
| Nastolatek z ADHD | Przerywa, nie czeka na swoją kolej, traci kolegów | Słuchanie, czekanie, odczytywanie reakcji innych |
| Nastolatek w spektrum autyzmu | Nie rozumie żartów i niepisanych zasad, czuje się „inny” | Rozmowa na wspólny temat, odczytywanie sygnałów, radzenie sobie z dokuczaniem |
| Nastolatek odrzucany lub wyśmiewany | Jest celem żartów, nie potrafi zareagować | Asertywne reagowanie, proszenie o pomoc dorosłego, budowanie przyjaźni |
| Nastolatek łatwo ulegający presji | Robi to, co każe grupa, nawet wbrew sobie | Odmawianie, wyrażanie własnego zdania |
Dla młodzieży w spektrum autyzmu wytyczne NICE CG170 zalecają rozważenie grupowych programów uczenia umiejętności społecznych. Jednym z najlepiej przebadanych jest PEERS, opracowany na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles (UCLA) przez Elizabeth Laugeson i Freda Frankela. Więcej o pierwszych krokach przy autyzmie w tekście: dziecko w spektrum autyzmu, pierwsze kroki.
Jak wygląda zajęcie TUS: krok po kroku
Każda umiejętność jest rozłożona na małe kroki i ćwiczona tak długo, aż zaczyna wychodzić naturalnie. Typowy schemat zajęcia w metodzie Goldsteina:
- Wybór umiejętności. Na przykład „jak odmówić koledze”.
- Rozbicie na kroki. Trener z grupą zapisuje kroki: spokojnie powiedz „nie”, podaj powód, zaproponuj coś innego, odejdź, jeśli dalej naciska.
- Pokaz. Trener pokazuje, jak to wygląda w praktyce, na scence z życia nastolatków.
- Odgrywanie ról. Każdy uczestnik ćwiczy umiejętność w scence dopasowanej do jego sytuacji, na przykład w szkole, na boisku, w grupie na komunikatorze.
- Informacja zwrotna. Grupa i trener mówią, co się udało i co poprawić. Najpierw mocne strony.
- Zadanie do przećwiczenia. Uczestnik ma użyć umiejętności w realnej sytuacji przed kolejnym zajęciem.
- Omówienie zadania. Na początku następnego zajęcia grupa sprawdza, co zadziałało, a co nie.
Ten ostatni krok jest najważniejszy. Umiejętność, której nastolatek nie przećwiczył poza salą, zostaje na sali.
Po czym poznać, że Twój nastolatek skorzystałby z TUS
Warto rozważyć TUS, gdy trudności w relacjach powtarzają się w różnych miejscach i trwają, a nie dotyczą jednej kłótni. Sygnały:
- Nie ma ani jednego kolegi, z którym spotyka się poza szkołą.
- Nauczyciele często zgłaszają konflikty, kłótnie albo bójki.
- Mówi: „nikt mnie nie lubi”, „nie wiem, o czym z nimi gadać”.
- Na przerwach jest sam, w grupowych projektach nikt go nie wybiera.
- Reaguje złością na drobiazgi, a potem żałuje.
- Ma rozpoznane ADHD albo jest w spektrum autyzmu i chciałby mieć przyjaciół.
- Ucieka w świat online, bo tam „jest łatwiej”.
Jeśli nastolatkowi dokuczają, pamiętaj: TUS uczy reagować, ale nie zwalnia dorosłych z obowiązku zatrzymania przemocy.
Jak przygotować nastolatka do TUS
Nastolatek korzysta z TUS najbardziej wtedy, gdy przychodzi z własnej decyzji, a nie za karę.
- Mów o celu, nie o problemie. Zamiast „masz kłopoty z kolegami” powiedz „to zajęcia, na których ćwiczy się, jak łatwiej dogadywać się z ludźmi”.
- Daj mu wybór. Zaproponuj konsultację i niech po niej sam powie, co o tym myśli.
- Nie pytaj po każdym zajęciu o szczegóły. Zapytaj krótko: „Czego dziś się nauczyliście?”
- Pomóż w zadaniach. Stwórz okazje do ćwiczenia: rodzinne spotkanie, wyjście z kolegą, rozmowa z kasjerem.
- Doceniaj próby, nie tylko efekty. „Widziałem, że spróbowałeś zagadać. To było odważne.”
Jak wygląda konsultacja w Centrum Psychoterapii Livanti
W Centrum Psychoterapii Livanti przy ul. Mikołaja Reja 5/2 w Poznaniu trening umiejętności społecznych prowadzą:
- Katarzyna Krupczyńska, psycholog o specjalności klinicznej, psycholog dziecięcy, trenerka TUS, także TUS dla osób ze spektrum autyzmu. Pracuje m.in. z regulacją emocji i relacjami rówieśniczymi. Przyjmuje dzieci i młodzież 3-18 lat.
- Mikołaj Nizio, psycholog kliniczny, psycholog dziecięcy i psycholog sportu, trener TUS. Był psychologiem szkolnym w Szkole Podstawowej nr 59 w Poznaniu i trenerem piłki nożnej dzieci. Pracuje m.in. z autyzmem, ADHD, hejtem i zaburzeniami cyfrowymi. Przyjmuje dzieci i młodzież 5-18 lat.
| Usługa | Cena |
|---|---|
| Konsultacja przed TUS | 160 zł |
| Pakiet TUS | 1 920 zł za 12 zajęć |
| Konsultacja psychologiczna (Krupczyńska, Nizio) | 180 zł |
Spotkanie trwa 50 minut. Osoba poniżej 18 lat przychodzi na pierwsze spotkanie z opiekunem. Na konsultacji przed TUS trener pyta, w jakich sytuacjach nastolatek ma trudności, jak radzi sobie w szkole i w domu, czego on sam chciałby się nauczyć. Rozmawia też z nastolatkiem bez rodzica. Na koniec mówi, czy TUS jest dobrym wyborem i nad jakimi umiejętnościami warto pracować, albo proponuje inną formę pomocy. Więcej o treningu na stronie TUS w Livanti, ceny w cenniku.
Najczęstsze pytania
Czy TUS to to samo co terapia?
Nie. TUS to nauka konkretnych umiejętności przez ćwiczenie. Terapia szuka przyczyn trudności i pracuje z emocjami głębiej. Czasem nastolatek korzysta z obu form, a o tym, co jest potrzebne, mówi trener na konsultacji.
Mój syn nie chce iść na zajęcia z obcymi. Co robić?
Zacznij od samej konsultacji. To rozmowa z trenerem, a nie zajęcia w grupie. Wiele nastolatków po poznaniu trenera i usłyszeniu, jak wyglądają zajęcia, zmienia zdanie. Nie zmuszaj, tylko daj wybór.
Czy TUS pomoże dziecku w spektrum autyzmu?
Może pomóc, jeśli program jest dopasowany do jego potrzeb. Wytyczne NICE CG170 zalecają rozważenie grupowych programów uczenia umiejętności społecznych dla dzieci i młodzieży w spektrum. W Livanti TUS dla osób ze spektrum autyzmu prowadzi Katarzyna Krupczyńska.
Czy rodzic dowie się, nad czym nastolatek pracuje?
Tak, w ogólnym zakresie. Trener powie, jakie umiejętności są ćwiczone i jak możesz pomóc w domu. Szczegóły scenek i rozmów w grupie zostają w grupie.
Źródła
- A. P. Goldstein, E. McGinnis, „Skillstreaming the Adolescent: New Strategies and Perspectives for Teaching Prosocial Skills”, wydanie poprawione, 1997.
- A. P. Goldstein, B. Glick, J. C. Gibbs, „Aggression Replacement Training: A Comprehensive Intervention for Aggressive Youth”, wydanie poprawione, 1998.
- E. A. Laugeson, F. Frankel, „Social Skills for Teenagers with Developmental and Autism Spectrum Disorders: The PEERS Treatment Manual”, 2010.
- NICE, wytyczne CG170 „Autism spectrum disorder in under 19s: support and management”, 2013.
- Zespół i cennik Centrum Psychoterapii Livanti, livanti.pl, stan na listopad 2026.
Jeśli Twój nastolatek chce lepiej dogadywać się z rówieśnikami, konsultację przed TUS umówisz w Centrum Psychoterapii Livanti w Poznaniu pod numerem 537 800 490 albo przez stronę livanti.pl.